Etiket arşivi: arkadaş seçimi neden önemlidir

Çocukluk dönemi arkadaşlık ilişkileri I

“Gözümüzün dilinden anlar,

Elimizin sırrını verirsin… “ Nazım Hikmet.

İnsan kendi annesini, babasını, kardeşini seçemez. Hayatta yanında olmayı, bir şeyler paylaşmayı ilk tercih ettiği kişi arkadaşıdır. Bu yüzden önemlidir arkadaş…

Çocuğun ilerideki seçimlerinde ve diğer insanlarla kurduğu ilişkilerde, çocukluktaki arkadaşlık ilişkileri büyük rol oynar. Aynı zamanda arkadaşları ile olan ilişkileri hem bilişsel, hem sosyal hem de duygusal gelişimi hakkında bize bilgi verir, bu alanlardaki gelişim sürecine katkıda bulunur. Paylaşmak, işbirliği, güveni deneyimlemek, kavga etmek ve ardından barışmak, yarışmak, bir diğerine temas etmek, sosyalleşmek… ve bunun gibi kişinin yetişkin olduğunda bile ilişki ağlarına etki edecek tüm öğeler büyük bir ağırlıkla arkadaş ilişkileri vasıtasıyla geliştirilir.

cemremine.jpg

Özellikle şehirleşmenin arttığı ve mahalle kültürünün giderek azaldığı bu dönemde çocukların doğal yollardan arkadaş edinmelerinin o kadar da kolay olmadığının farkında olmalıyız. Özellikle kreşler okul öncesi dönemde çocuklar için arkadaş edinebilecekleri yerler olarak önem kazanırlar. Bu tarz, akran gruplarının birlikte zaman geçirdiği ve belirli faaliyetler için emek verdiği alanlar çocukların birbirleriyle arkadaş olmalarına zemin hazırlar. Bu yerlerde bir çocuğun akranı olan kişiyle kurduğu ilişkinin niteliğine bakarak bu çocuğun bilişsel, sosyal, duygusal gelişimi hakkında yorum yapmak mümkün olur. Siz de çocuğunuzu arkadaşlarıyla oyununa biraz dikkat ederek çocuğunuzun genel psikolojik durumu hakkında fikir sahibi olabilir, hatta yolunda gitmeyen şeyler fark ederseniz vakit kaybetmeden müdahale edebilir, gerekirse bir uzmana danışabilirsiniz.

Dikkat etmeniz gereken noktalara göz atmadan evvel bir çocuğun arkadaşlık ilişkilerinin gelişimsel özelliklerine bakalım…

  • Bir çocuk 2 yaşına kadar “öteki” algısı sosyal anlamda fazla gelişmediği için genelde paylaşımlı oyunları tercih etmeyecektir. Paralel oyun denen, her çocuğun kendi başına oynadığı, birbirlerinin pek de farkında olmadıklarını düşündürten bir tablo karşınıza çıkabilir. Ancak unutmayalım ki, yeni doğan bebekler bile bir diğer bebeğin ağlamasına tepki olarak ses çıkartırlar, yani diğerinin farkındadırlar. Burada çocuklar bir diğerini “yeğlerler” ancak uzun süreli duygusal bağların eşlik ettiği karşılıklı bir ilişkiden pek de söz edilemez.
  • İkinci yılla birlikte çocuk benmerkezciliğinden biraz daha sıyrılarak daha paylaşımcı olmaya başlar. Çocuğun gelişimsel olarak sosyalleşme sürecine girdiği 3-4 yaşlar, ülkemizde okul öncesi eğitimin genel olarak tercih edildiği yaşlardır. Bu noktada arkadaş ile geçirilen zaman uzar, ilişkiler okul kuralları gereği bir çerçeveye oturtulur. Çocuğun arkadaşlarına yönelik olumlu ya da olumsuz davranışları daha fazla fark edilerek, bunlarla ilgili geri bildirimler başlar. Bu davranışlar aslında çocuğun şimdiye kadarki yaşantısının ve insanı algılayışının bir dışavurumu gibidir.
  • 4 yaşından sonra çocukların arkadaşlarının yaşantılarına ve duygularına daha empatik ve sempatik yaklaştıklarını söyleyebiliriz. Ayrıca “arkadaş” kavramını daha fazla benimsediklerini de belirtebiliriz.

“Arkadaş” ifadesinin çocuktaki anlamına gelişimsel olarak değindik. Önümüzdeki hafta arkadaşlık ilişkilerinin niteliği ve sizin ebeveyn olarak dikkat etmeniz gereken noktalar üzerinde duracağız.

Uzman Psikolog Nilay Göncü