Zeka ve yaratıcılık nasıl gelişir?

0
601

Klinilk’te zeka, empati ve dikkat konusunda bir seminere katıldım. Klinik psikolog Pedagog İnci Vural ile son yıllarda yapılan araştırmalarda bu üçlünün anne baba tutumları ile çok geliştirilebileceği belirtti.

HURAFEER-300x225

Zeka, dikkat ve empati gelişiminde kendini kontrol etme ve sabır yine baş rolü oynuyor. Stanford’da 4 yaşında çocukların önüne bir marşmelov konuluyor, eğer 5 dakika yemezsen ve beklersen 5 dakika sonunda sana ikincisini vereceğim deniyor. (Onların 5 dakikaları bizim 2 saatimiz gibi:)) Çocukların üçte ikisi yiyor, üçte biri koklasa da yemiyor ve bekliyor. Bekleyen ve ikincisini alan çocukların ilerleyen akademik hayatlarında daha başarılı oluyorlar. Bu deneyde başarının anahtarı aslında öz disiplin. Bu konuda Türkçe alt yazılı şu video var, izlemenizi öneririm.

Öte yandan en üstün beyin gücü bile eğer bunu kullanacak duygusal beceriler ve olgunluk yoksa bir anlam ifade etmeyebiliyor. Öz denetimi yüksek olan çocukların empatisi de yüksek oluyor. Çocukta empati gelişimini sağlamanın yolu; bizim ebeveynler olarak kendi duygularımızdan haberdar olmamız; çocuğun da bu duyguları tanıyıp anlamlandırabilmesi sonucunda çocuk bu duyguyu kendisinde tanıyor ve başkalarında gördüğü zaman anlayabiliyor.

Burada konuştuğumuz iki çeşit duygu var; bizim hissettiklerimiz ve çocuklarımızın hissettikleri. Son zamanlarda bir çok ortamda ‘çocuğun hislerini dile getirin ki duygularına tercüman olun böylece kendi regülasyon mekanizmasını sağlasın’ gibi konuları duyuyoruz. Burada önerilen bir adım öteye geçip kendi duygularımızı açıklıkla ve dürüstçe ifade etmek; çocuğun davranışının sizi nasıl hissettirdiği arasındaki ilişkiyi kurmak ve bunu ifade etmek.. Sonuç olarak; kendi duygularımıza bakmazsak çocuğumuzu da anlayamayız. Kriz anlarında en hızlı çözüme ulaşmak yerine bazen çocuğun ve kendi duygularımıza yer açma, bağlantı kurmak için de zaman ayırabiliriz belki..

Diğer bir konu son zamanlarda çok dillenen dikkat eksikliği konusu; İnci hanım bunu ‘içinizdeki baz istasyonu ile bağlantının kopması gibi bir durum’ şeklinde tanımladı. Şu meşhur dikkat testi üzerine konuştuk. İsterseniz siz de kendiniz deneyebilirsiniz. Bu videoyu izleyin ve izlerken beyaz tişörtlüler kaç kez basket topunu pas atıyorlar sayın ve sonra da bu yazının devamını okuyun.

15 doğru sayı, peki sizce videoda ilginç bir şey oldu mu ? Eğer gorili gördüyseniz dikkatinizin daha yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Başka bir konu ile ilgilenirken, aslında büyük resimden de kopmamak bu testin ana teması.

‘İyi de bunun çocuklarla ne ilgisi var derseniz?’  Dikkat zeka gelişimi için oldukça önemli bir konu. Dikkat bozukluğu olan çocukların konsantrasyonları zayıf olduğu için bir konuya yoğunlaşamama ve başarılı olamama gibi sorunlara yol açıyor.

Peki biz bu konuda ne yapabiliriz ? Örneğin bebeklikten bu yana çok fazla oyuncak yığını içinde kaybolmak neyle oynayacağını bilememeye, oradan da bir oyuncağa en fazla 1 dakika ayırmayı getirebiliyor. Eğer çocuğunuzun dikkat sürelerinin kısa olduğunu düşünüyorsanız bu süreleri artırmak için onu teşvik edebilir ya da destek olabilirsiniz. Şu yaş, şu kadar dakika dikkatini odaklar gibi bir tablo yok, çünkü her oyuncağın veya oyunun ilgiye göre dikkat süresi farklı olabilir.

Bu perspektifte çocuk bir oyuncağı bir kaç farklı amaç için kullanabilmeli. Oyuncağa bir fikir katıp örneğin oyuncağını çarşafın altına saklamalı, sonra bir bağlantı kurarak oradan hareketle çarşaftan kıyafet yapabilir vb. Burada önerilen sizin aklınızdakini onun aklındaki ile bağlantılandırabilecek, hep konuştuğumuz, nöronları çarpıştıracak içerikte bağlantı kurdurucu düşünceler yaratmak. Örneğin; kitap okumak, kitabın resimlerine bakarak hikayeyi çocuğunuzla beraber yeniden yazmak, canlandırmak, sence bu hikaye nasıl bitecek vb. merak ve ilgi soruları sormak.

Diyelim ki çocuğunuz kitap okumak istemiyor karıştırmak sayfaları geçmek istiyor, eline verin, incelemesi için ona zaman verin, sonar gel beraber okuyalım diyebilirsiniz. Dikkati artırmak için düşünce becerilerini geliştirebilmek, bir muhakeme ilişkisi kurmasını sağlamak, öncesini sonrasını konuşarak değerlendirmek kıymetli.

Merak ve öğrenme arasında ciddi bir ilişki olduğunu biliyoruz. Esra Sert dün yayınladığı yazısında çok güncel örnekler ile merak duygusunun nasıl teşvik edilebileceğine dair çok güzel hayatın içinden örnekler vermiş. Ebeveynlerin çocuğun merak duygusuna mutlak eşlik etmesi, gelen sorulara kısa cevaplar yerine, ona göstererek, yaşatarak hissettirerek ve eğlenerek cevapları verebilirsek çok daha kalıcı bir öğrenme durumu yaratmış oluruz.  Çünkü merak körüklendikçe öğrenme motivasyonu da otomatikman artıyor.

Artık sıkça duyduğumuz aşırı anne-babalık hayatımıza kavram olarak girmiş durumda, bazıları buna çok bilmişlik de diyor.. ‘Her hangi bir  konuda çocuğumuza bir kez izin verirsek kesin suyunu çıkarır’ yaklaşımı bu. Esneklik iş dünyasına özellikle son beş yıl içerisinde girmiş, mülakatlarda aranan bir kriter olarak hayatımızda yerini almış bulunuyor. Yanlış anlaşılmasın çocuklar iş bulsun diye esnek olamalılar konusu değil bu, bir ölçü esnek olmaları hem özel hem iş hayatlarında duygusal dengelerini kurmaları, belli ölçüde tolerans kazanımını da sağlayacak bir durum.

Sonuç olarak bu konuda vermemiz gereken mesaj; olaylar esneyebilir ama kırılmaz mesajı. Zeka, empati, dikkat üçlemesinin iyi çalışabilmesi için çocuğun karşısında her zaman tutarlı anne-baba olmalı, ama aynı zamanda da ara sıra esnek olabilmeliyiz. Çocuğunuz sizinle beraber uyumak istiyorsa arada bir bunu yapmasına izin verebilirsiniz; beraber uyusak ne güzel olurdu, bence bunu arada bir yapalım, hafta sonu böyle yapalım mı ne dersin ? dediğinizde ‘aa o da bunu istiyormuş mesajı’ gider. ‘Bugün değil ama hafta sonu olacak’ diye sevinir. Evet bu benim için de zor ve meşakkatli bir konu ama denemeye değer..

Son söz olarak İnci hanımın yönlendirmesi; ‘çocuğunuzla mutlaka hayali oyunlar oynayın’ oldu. Zeka gelişiminin ve yaratıcılığın en önemli gelişim alanı hayali oyunlar oynamak, role play’ler yapmak, kılık değiştirmek vb. oyunlardır.

Daha önce yazılarımda bahsetmiştim. Oyun anlayışımı başlı başına değiştiren iki konu Norton Byron Oyun terapisi eğitimi ve Çılgın Anne’yi takip etmeye başlama anımdır. Çocuğun dünyasına girmek, orada var olmak ve hayali oyunlar oynamak konusu çok ama çok önemli ve kıymetli bir bilgi.. Herkese bol hayali oyunlu günler dilerim..

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER